Υπόθεση «καρκινικού δότη»: Στο μικροσκόπιο και η Ελλάδα – Σιωπή από τις αρχές, αγωνία για τις οικογένειες

Παιδιά με κίνδυνο καρκίνου και στην Ελλάδα από σπέρμα κοινού δότη – Τι αποκαλύπτουν τα διεθνή στοιχεία, τι (δεν) λέει το Υπουργείο Υγείας

Μια σκοτεινή υπόθεση που συγκλονίζει την ευρωπαϊκή ιατρική κοινότητα αγγίζει και τη χώρα μας. Ο λόγος για τον Δανό δότη σπέρματος, φορέα σπάνιας γενετικής μετάλλαξης που αυξάνει κατακόρυφα τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου από την παιδική ηλικία, και του οποίου τα δείγματα χρησιμοποιήθηκαν σε τουλάχιστον 67 τεκνοποιήσεις σε ευρωπαϊκές χώρες — μεταξύ αυτών και η Ελλάδα.

Σύμφωνα με επίσημα έγγραφα του Υπουργείου Υγείας του Βελγίου και αποκαλύψεις της Le Soir, τουλάχιστον μία τεκνοποίηση μέσω σπέρματος του εν λόγω δότη έγινε σε ελληνικό κέντρο υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Ωστόσο, καμία ενημέρωση ή προειδοποίηση δεν έχει εκδοθεί από τις ελληνικές αρχές, ενώ δεν έχει γίνει γνωστό αν έχει εντοπιστεί ή ειδοποιηθεί η οικογένεια που αφορά.

Σιωπή από το Υπουργείο – Δεν υπάρχει μητρώο δοτών και αποδεκτών στην Ελλάδα

Η υπόθεση αναδεικνύει με τον πιο σκληρό τρόπο τα θεσμικά κενά και την έλλειψη ελέγχων στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή στη χώρα μας. Παρότι τα περισσότερα κέντρα γονιμότητας συνεργάζονται με ευρωπαϊκές τράπεζες σπέρματος, μεταξύ των οποίων και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Σπέρματος (ESB) που παρείχε τα δείγματα του συγκεκριμένου δότη, δεν υπάρχει κανένας επίσημος μηχανισμός παρακολούθησης των γεννήσεων από δότες.

Η Ελλάδα, όπως και άλλες χώρες, δεν διαθέτει ενιαίο μητρώο αποδεκτριών γυναικών ή παιδιών που έχουν συλληφθεί μέσω δωρεάς σπέρματος. Κατά συνέπεια, ακόμη και σε περίπτωση ειδοποίησης από ξένη αρχή, δεν υπάρχει τρόπος άμεσης ταυτοποίησης και επικοινωνίας με τις οικογένειες.

Ιατρική προειδοποίηση: Το σύνδρομο Li-Fraumeni απειλεί με καρκίνο από την παιδική ηλικία

Ο δότης ήταν φορέας της μετάλλαξης TP53, υπεύθυνης για το σύνδρομο Li-Fraumeni, μια κληρονομική κατάσταση που προκαλεί εξαιρετικά υψηλό κίνδυνο εμφάνισης καρκίνων από πολύ μικρή ηλικία: λευχαιμίες, σαρκώματα, καρκίνος μαστού, όγκοι εγκεφάλου κ.ά.

Η μετάλλαξη αυτή κληρονομείται με πιθανότητα 50% και δεν υπήρχε υποχρεωτικός έλεγχος για αυτή κατά την περίοδο χρήσης του σπέρματος — ένα ακόμα στοιχείο που εκθέτει τις ευρωπαϊκές ρυθμιστικές αρχές αλλά και τις εθνικές υγειονομικές πολιτικές.

Η ευθύνη των ελληνικών αρχών και η ανάγκη για άμεση δράση

Η υπόθεση φέρνει στο προσκήνιο κρίσιμα ερωτήματα για τη χώρα μας:

• Υπάρχει παρακολούθηση των δοτών που χρησιμοποιούνται σε ελληνικά κέντρα εξωσωματικής γονιμοποίησης;

• Πώς διασφαλίζεται η ενημέρωση των οικογενειών σε περιπτώσεις αργότερης ανίχνευσης γενετικών κινδύνων;

• Ποιος ελέγχει τις συνεργασίες με ξένες τράπεζες σπέρματος και την ποιότητα των δειγμάτων;

Προς το παρόν, κανένας επίσημος φορέας —ούτε το Υπουργείο Υγείας, ούτε η Εθνική Αρχή Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής— δεν έχει εκδώσει ανακοίνωση ή διευκρινίσεις για την ελληνική εμπλοκή στην υπόθεση.

Αγωνία χωρίς απαντήσεις για τις οικογένειες

Η σιωπή των αρμόδιων αρχών γεννά εύλογη αγωνία στις οικογένειες που έχουν αποκτήσει παιδιά με τη βοήθεια δότη σπέρματος. Ο φόβος μήπως βρίσκονται και τα δικά τους παιδιά σε κίνδυνο χωρίς να το γνωρίζουν, δημιουργεί ένα κλίμα ανασφάλειας και καχυποψίας απέναντι σε ένα πεδίο που υποτίθεται ότι λειτουργεί με τα υψηλότερα πρότυπα ασφάλειας και δεοντολογίας.

Αιτήματα για μεταρρυθμίσεις και πλήρη διαφάνεια

Η επιστημονική κοινότητα ζητά:

• Υποχρεωτικό γενετικό έλεγχο για σοβαρές μεταλλάξεις σε όλους τους δότες

• Μητρώο τεκνοποιήσεων με ανωνυμία, αλλά δυνατότητα ειδοποίησης σε περίπτωση μελλοντικών κινδύνων

• Διακρατικό σύστημα παρακολούθησης για να αποφεύγεται η διασπορά υψηλού γενετικού κινδύνου

Η ελληνική πολιτεία οφείλει να ξεκαθαρίσει άμεσα εάν και πόσα παιδιά γεννήθηκαν στη χώρα από τον συγκεκριμένο δότη και να μεριμνήσει για την ενημέρωση των οικογενειών.