Νέα εκστρατεία ενημέρωσης για τη βιοϊατρική έρευνα στην Ελλάδα

Με στόχο τη μετατροπή της Ελλάδας σε έναν ελκυστικό και ανταγωνιστικό προορισμό για τη διεθνή βιοϊατρική έρευνα, το Υπουργείο Υγείας παρουσίασε ένα ολιστικό σχέδιο δράσης με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Κλινικών Μελετών. Στο επίκεντρο της στρατηγικής αυτής βρίσκεται η επίσημη έναρξη μιας εκτενούς εκστρατείας ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού, την οποία συντονίζει η Συμμαχία για την Προώθηση της Αξίας των Κλινικών Μελετών. Υπό το κεντρικό μήνυμα «Συμμετέχω γιατί έχω Γνώση – Όφελος – Εμπιστοσύνη», η πρωτοβουλία επιδιώκει να αναδείξει τη βιοϊατρική έρευνα ως βασικό μοχλό επιστημονικής και οικονομικής ανάπτυξης.

Ρούλα Σκουρογιάννη

Όπως επεσήμανε ο υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης, η ενδυνάμωση του ερευνητικού τομέα αποτελεί κορυφαία κυβερνητική προτεραιότητα, που απαιτεί διαρκή πολιτική επαγρύπνηση. Η προσέλκυση διεθνών επιστημονικών προγραμμάτων παράγει απτά οφέλη σε πολλαπλούς άξονες, καθώς προσφέρει στους ασθενείς άμεση πρόσβαση σε πρωτοποριακά θεραπευτικά σχήματα, αναβαθμίζει την τεχνογνωσία του εγχώριου υγειονομικού προσωπικού και λειτουργεί ως ισχυρός επενδυτικός πόρος που εισφέρει κεφάλαια και δημιουργεί εξειδικευμένες θέσεις εργασίας.

Η γεωμετρική πρόοδος των αιτήσεων και η ανάγκη για προσέλκυση υψηλής κεφαλαιακής αξίας

Η συστηματική αναδιοργάνωση του ερευνητικού τοπίου ξεκίνησε το 2019 με τη συγκρότηση ειδικής Ομάδας Εργασίας για την Προώθηση των Κλινικών Μελετών και της Βιοϊατρικής Έρευνας. Το συγκεκριμένο όργανο ανέλαβε να εντοπίσει και να αντιμετωπίσει τις γραφειοκρατικές αγκυλώσεις, τις εγκριτικές καθυστερήσεις και την έλλειψη αναπτυξιακών κινήτρων που περιόριζαν τη δυναμική της χώρας.

Τα αποτελέσματα αυτής της στρατηγικής αποτυπώνονται στην κατακόρυφη αύξηση των νέων αιτήσεων για κλινικές δοκιμές, η οποία άγγιξε το 70% μέσα σε μία εξαετία:

• 2019: 158 αιτήσεις
• 2023: 183 αιτήσεις
• 2024: 212 αιτήσεις
• 2025: 272 αιτήσεις

Παρά τη θετική αυτή ποσοτική τροχιά, η οποία ευθυγραμμίζει την Ελλάδα με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο σε επίπεδο όγκου αιτήσεων, η συνολική επενδυτική αξία των προγραμμάτων παραμένει συγκριτικά χαμηλή. Η ηγεσία του Υπουργείου Υγείας τόνισε ότι η επόμενη μεγάλη πρόκληση είναι η ποιοτική αναβάθμιση των μελετών, ώστε να προσελκυστούν πιο σύνθετα και υψηλού προϋπολογισμού διεθνή πρωτόκολλα.

Επιτάχυνση των διαδικασιών και νέα θεσμικά κίνητρα

Η Γενική Γραμματέας Υπηρεσιών Υγείας, Λίλιαν Βιλδιρίδη, σημείωσε ότι η ανάπτυξη των κλινικών δοκιμών αποτελεί θεμελιώδη δείκτη κοινωνικής και επιστημονικής εξέλιξης. Η διεθνής ελκυστικότητα ενός υγειονομικού συστήματος εξαρτάται άμεσα από την ταχύτητα ανταπόκρισης των κρατικών μηχανισμών, την ικανότητα εύρεσης συμμετεχόντων και το επίπεδο κατάρτισης των ερευνητών.

Για τη βελτίωση αυτών των παραμέτρων έχουν ήδη εφαρμοστεί σημαντικά κίνητρα, όπως το επενδυτικό clawback και η διευκόλυνση της συμμετοχής των νοσοκομειακών ιατρών στην έρευνα. Η πλέον καθοριστική παρέμβαση σημειώθηκε στις αρχές του έτους με τη θεσμοθέτηση μιας νέας Κοινής Υπουργικής Απόφασης (ΚΥΑ). Η ρύθμιση αυτή επέβαλε αυστηρά χρονικά όρια για την αξιολόγηση των φακέλων, μειώνοντας δραστικά τον χρόνο που μεσολαβεί από την υποβολή της αίτησης στον ΕΟΦ έως την έναρξη της μελέτης από τους 3-4 μήνες σε λίγες μόνο εβδομάδες.

Οργανωτική ανασυγκρότηση: Αυτοτελή τμήματα και ψηφιακό μητρώο

Το σχέδιο αναβάθμισης περιλαμβάνει βαθιές δομικές και ψηφιακές αλλαγές. Σε εξέλιξη βρίσκεται η σταδιακή ίδρυση και λειτουργία αυτοτελών τμημάτων κλινικών μελετών στα νοσοκομεία όλων των Υγειονομικών Περιφερειών (ΥΠΕ), τα οποία θα λειτουργούν ως κεντρικά σημεία συντονισμού και διοικητικής υποστήριξης των ερευνητικών έργων.

Παράλληλα, έχει ολοκληρωθεί η δημιουργία του Εθνικού Μητρώου Βιοϊατρικής Έρευνας. Η ψηφιακή αυτή πλατφόρμα αναμένεται να ενισχύσει τη διαφάνεια, επιτρέποντας την ηλεκτρονική υποβολή των δικαιολογητικών και την ψηφιακή υπογραφή των σχετικών συμβάσεων. Στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού του πλαισίου, εξετάζεται επίσης η υιοθέτηση ψηφιακών μέσων για την παροχή συναίνεσης των ασθενών, καθώς και η δυνατότητα διεξαγωγής μέρους των κλινικών δοκιμών κατ’ οίκον (home trials) υπό αυστηρές προδιαγραφές ασφαλείας.

Τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα της Ελλάδας στον ευρωπαϊκό χάρτη

Στην Ευρώπη πραγματοποιούνται ετησίως περίπου 4.000 κλινικές μελέτες, με τον ανταγωνισμό για την προσέλκυση των σχετικών κονδυλίων να εντείνεται διαρκώς. Η Πρόεδρος του HACRO, Ευαγγελία Κοράκη, επεσήμανε ότι η Ελλάδα διαθέτει ισχυρά συγκριτικά πλεονεκτήματα, όπως το υψηλό επίπεδο του επιστημονικού της δυναμικού, τη μεγάλη γεωγραφική διασπορά των νοσοκομειακών δομών και το εξαιρετικά ανταγωνιστικό κόστος διεξαγωγής.

Η κα Κοράκη υπενθύμισε ωστόσο ότι η επιτυχία των προγραμμάτων βασίζεται στη στενή συνεργασία με τους ίδιους τους ασθενείς, υπογραμμίζοντας ότι οι μελέτες δεν γίνονται απλώς «για» αυτούς, αλλά «με» αυτούς. Η οικοδόμηση σχέσεων εμπιστοσύνης και η παροχή έγκυρης πληροφόρησης αποτελούν απαράβατες προϋποθέσεις για την ανάπτυξη του κλάδου.

Καταρρίπτοντας τις προκαταλήψεις: Η επιστημονική αλήθεια απέναντι στους μύθους

Στην ανάγκη θεσμικής θωράκισης και ενημέρωσης αναφέρθηκε ο Πρόεδρος του ΕΟΦ, Σπύρος Σαπουνάς, σημειώνοντας τη συμμετοχή του Οργανισμού σε τρεις ευρωπαϊκές δράσεις με αντικείμενο την αναβάθμιση των ερευνητικών υποδομών. Από την πλευρά της, η εκπρόσωπος της Ένωσης Ασθενών Ελλάδος, Κατερίνα Κουτσογιάννη, υπογράμμισε ότι ο μύθος του «πειραματόζωου» αποτελεί το μεγαλύτερο ανάχωμα για τη συμμετοχή των ασθενών, στερώντας τους τη δυνατότητα να επωφεληθούν από καινοτόμες και εξατομικευμένες θεραπείες.

Η επιστημονική κοινότητα απαντά στις προκαταλήψεις αυτές με τεκμηριωμένα δεδομένα. Ο Διευθυντής ΕΣΥ στο Κέντρο Υγείας Βάρης, Δρ. Λευτέρης Θηραίος, υπενθύμισε ότι η σημαντική μείωση της θνησιμότητας σε κρίσιμους τομείς, όπως τα καρδιαγγειακά νοσήματα και οι ογκολογικές παθήσεις, οφείλεται αποκλειστικά στα ευρήματα των κλινικών μελετών. Παράλληλα, η έρευνα λειτουργεί ως πεδίο συνεχιζόμενης εκπαίδευσης για τους γιατρούς, με την Ακαδημία Κλινικών Μελετών να έχει ήδη επιμορφώσει περισσότερους από 162 επιστήμονες κατά την τελευταία τριετία.

Μέσα από τη συντονισμένη συνεργασία του Υπουργείου Υγείας, του ΕΟΦ, των εξειδικευμένων επιχειρήσεων (CROs) και των συλλόγων ασθενών, η Ελλάδα διαμορφώνει ένα ασφαλές, σύγχρονο και απόλυτα διαφανές πλαίσιο, ικανό να εγγυηθεί την προστασία των συμμετεχόντων και την προσέλκυση διεθνών επενδύσεων υψηλής επιστημονικής αξίας.