Η φαρμακευτική καινοτομία ως επένδυση ζωής και ανάπτυξης: Πώς κάθε ευρώ στο φάρμακο επιστρέφει εξαπλάσιο στην κοινωνία

Για δεκαετίες, η δημόσια συζήτηση γύρω από την υγειονομική περίθαλψη και τις φαρμακευτικές δαπάνες κυριαρχείται από μια στενά λογιστική προσέγγιση. Το φάρμακο αντιμετωπίζεται συχνά ως ένα «αναγκαίο κακό» ή ένα δυσβάσταχτο κόστος που οι προϋπολογισμοί των κρατών πρέπει διαρκώς να περικόπτουν. Ωστόσο, η σύγχρονη πραγματικότητα της πολιτικής υγείας έρχεται να ανατρέψει ριζικά αυτό το παρωχημένο αφήγημα. Η επένδυση στην ιατρική επιστήμη και στα καινοτόμα θεραπευτικά σκευάσματα δεν αποτελεί μαύρη τρύπα για τα δημόσια οικονομικά, αλλά έναν από τους πιο αποδοτικούς πολλαπλασιαστές κοινωνικής και οικονομικής ευημερίας. Όταν μια χώρα επενδύει στην υγεία των πολιτών της, δεν ξοδεύει απλώς πόρους· δημιουργεί ενεργό κεφάλαιο, μειώνει τις δαπάνες των νοσοκομείων, ενισχύει την εθνική παραγωγικότητα και, πάνω απ’ όλα, κερδίζει πολύτιμα χρόνια ποιοτικής ζωής για τους ανθρώπους της.

Ρούλα Σκουρογιάννη

Η οικονομική ακτινογραφία της καινοτομίας στην Ευρώπη

Μια νέα, εξαιρετικά επίκαιρη οικονομική μελέτη έρχεται να επιβεβαιώσει με αδιαμφισβήτητα στοιχεία ότι η υποεπένδυση στον τομέα της υγείας αποτελεί στην πραγματικότητα μια «ψευδή εξοικονόμηση», η οποία μακροπρόθεσμα επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τις οικονομίες και τις κοινωνίες. Η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Φαρμακευτικών Βιομηχανιών και Ενώσεων (EFPIA) δημοσίευσε μια ολοκληρωμένη έρευνα που αποτιμά την κοινωνική και οικονομική αξία της φαρμακευτικής καινοτομίας. Τα ευρήματα είναι εντυπωσιακά: για κάθε 1 ευρώ που επενδύεται σε καινοτόμα φάρμακα, επιστρέφονται 5,67 ευρώ σε κοινωνική και οικονομική αξία στην Ευρώπη.

Η μελέτη, η οποία εκπονήθηκε από το διεθνούς κύρους Ινστιτούτο WifOR σε συνεργασία με τον διακεκριμένο καθηγητή Οικονομικών του Πανεπιστημίου Columbia, Frank R. Lichtenberg, εξέτασε την περίοδο 2014–2024. Τα δεδομένα δείχνουν ότι η συνολική ευρωπαϊκή επένδυση ύψους 11,67 δισεκατομμυρίων ευρώ σε νέα φάρμακα απέφερε μια τεράστια συνολική απόδοση που άγγιξε τα 66 δισεκατομμύρια ευρώ. Από το ποσό αυτό, περισσότερα από 9 δισεκατομμύρια ευρώ προήλθαν από την άμεση και χειροπιαστή εξοικονόμηση δαπανών μέσα στα δημόσια νοσοκομεία.

Αναλύοντας τον αντίκτυπο της φαρμακευτικής εξέλιξης στους δείκτες θνησιμότητας και στη χρήση των νοσοκομειακών υπηρεσιών σε 29 ευρωπαϊκές χώρες (μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Γαλλία, η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιταλία) για τρεις βασικούς θεραπευτικούς τομείς, οι ερευνητές στέλνουν ένα σαφές μήνυμα στους λήπτες αποφάσεων. Οι δημόσιες πολιτικές οφείλουν να σταματήσουν να βλέπουν την περίθαλψη ως μια απλή δαπάνη προς περιορισμό και να αναγνωρίσουν τη στρατηγική αξία που προσφέρει η καινοτομία.

Το ελληνικό παράδοξο: Υψηλές αποδόσεις με ελάχιστους πόρους

Στην περίπτωση της Ελλάδας, τα ευρήματα της μελέτης αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα και αναδεικνύουν μια μοναδική δυναμική. Στη χώρα μας, η απόδοση της επένδυσης είναι ακόμη υψηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, καθώς κάθε 1 ευρώ που κατευθύνεται στην αγορά καινοτόμων φαρμάκων αποδίδει 6 ευρώ σε κοινωνικό και οικονομικό όφελος.

Με μια αρχική επένδυση στη φαρμακευτική καινοτομία που ανήλθε σε μόλις 93 εκατομμύρια ευρώ —υπολογισμένη σε τιμές καταλόγου και χωρίς μάλιστα να αφαιρούνται οι υποχρεωτικές επιστροφές και τα εκπτώσεις των εταιρειών προς το κράτος, όπως το clawback και τα rebates— η ελληνική κοινωνία αποκόμισε τεράστια οφέλη. Συγκεκριμένα, καταγράφηκε οικονομικό όφελος ύψους 430 εκατομμυρίων ευρώ από την ενίσχυση της παραγωγικότητας των πολιτών, ένα ποσό που αγγίζει το 0,2% του συνολικού ΑΕΠ της χώρας. Παράλληλα, η μείωση των αναγκών νοσηλείας εξοικονόμησε για το σύστημα υγείας 127 εκατομμύρια ευρώ, ποσό που ισοδυναμεί με το 1,5% της συνολικής φαρμακευτικής δαπάνης της χώρας μας.

Πέρα όμως από τους ψυχρούς οικονομικούς δείκτες, η πραγματική αξία αποτυπώνεται στην προστασία της ίδιας της ανθρώπινης ζωής. Χάρη στα νέα φάρμακα, αποφεύχθηκαν 25,6 χιλιάδες έτη δυνητικής ζωής που θα είχαν χαθεί πρόωρα στην Ελλάδα. Αυτό μεταφράζεται στην πλήρη διατήρηση του προσδόκιμου ζωής (που αγγίζει τα 81,3 έτη) για 313 συμπολίτες μας. Επιπλέον, το σύστημα υγείας ανακουφίστηκε σημαντικά, καθώς καταγράφηκαν 252,4 χιλιάδες λιγότερες ημέρες νοσηλείας. Η ποσότητα αυτή ισοδυναμεί με την απελευθέρωση 691 νοσοκομειακών κλινών για έναν ολόκληρο χρόνο, δηλαδή περισσότερο από το 70% της συνολικής δυναμικότητας κλινών του μεγαλύτερου νοσοκομείου της χώρας, του Γενικού Νοσοκομείου Αθηνών «Ο Ευαγγελισμός».

Η οπτική των επιστημόνων: Από τον διαβήτη έως την ογκολογία

Η επιστημονική κοινότητα της χώρας επιβεβαιώνει με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο τη θετική επίδραση των νέων θεραπειών στην καθημερινότητα των ασθενών. Ο κ. Κωνσταντίνος Μακρυλάκης, Πρόεδρος της Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας, επισημαίνει ότι τα τελευταία χρόνια ο τομέας του διαβήτη και της παχυσαρκίας βιώνει μια πραγματική επανάσταση. Οι νέες θεραπείες είναι εξαιρετικά αποτελεσματικές, γίνονται πολύ καλύτερα ανεκτές από τους ασθενείς και εμφανίζουν ελάχιστες ανεπιθύμητες ενέργειες, μειώνοντας δραστικά τη νοσηρότητα. Ωστόσο, ο κ. Μακρυλάκης τονίζει μια κρίσιμη παράμετρο πολιτικής: για να αξιοποιηθεί αυτή η πρόοδος, η Πολιτεία πρέπει να επενδύσει στην εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας και να στελεχώσει τα εξειδικευμένα κέντρα με επαρκές προσωπικό, διασφαλίζοντας την ισότιμη πρόσβαση των ασθενών.

Στον τομέα των αναπνευστικών παθήσεων, ο Πρόεδρος της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας, κ. Στέλιος Λουκίδης, υπογραμμίζει ότι η καινοτομία προσφέρει βαθιά γνώση για τα ίδια τα νοσήματα, βοηθώντας στην αντιμετώπιση χρόνιων αλλά και σπάνιων παθήσεων, καθώς και των συνοσηροτήτων τους. Ο κ. Λουκίδης αναφέρθηκε σε πρόσφατη μελέτη της Εταιρείας σε ασθενείς με σοβαρό άσθμα, η οποία έδειξε ότι οι καινοτόμες θεραπείες πέτυχαν μείωση των παροξυσμών κατά 80% και των νοσηλειών κατά 90%, αλλάζοντας ριζικά την ποιότητα ζωής των πασχόντων.

Η πιο εντυπωσιακή πρόοδος, όμως, καταγράφεται στο μέτωπο της μάχης με τον καρκίνο. Ο Πρόεδρος της Εταιρείας Ογκολόγων Παθολόγων Ελλάδας (ΕΟΠΕ), κ. Εμμανουήλ Σαλούστρος, ανέφερε ότι σε σύγκριση με τη δεκαετία του 1990, οι θάνατοι από καρκίνο έχουν μειωθεί κατά περίπου 30%, πράγμα που σημαίνει ότι χάρη στην πρόληψη και τα νέα φάρμακα αποτρέπεται ένας στους τρεις θανάτους. Το πιο απτό παράδειγμα είναι ο μεταστατικός καρκίνος του πνεύμονα: στις αρχές της δεκαετίας του 2000, μόλις ένας στους 20 ασθενείς κατάφερνε να επιβιώσει για μια πενταετία, ενώ σήμερα, με την έλευση της ανοσοθεραπείας και των στοχευμένων φαρμάκων, το ποσοστό αυτό έχει εκτοξευθεί σε σχεδόν έναν στους τρεις ασθενείς. Η ΕΟΠΕ συνεχίζει να επενδύει σταθερά στην εκπαίδευση των νέων επιστημόνων, προσδοκώντας παράλληλα τη διαρκή στήριξη της ογκολογικής περίθαλψης από την ελληνική Πολιτεία.

Το ευρωπαϊκό αδιέξοδο των καθυστερήσεων και της μειωμένης διαθεσιμότητας

Παρά τα αδιαμφισβήτητα οφέλη, τα στοιχεία της μελέτης χτυπούν ένα ηχηρό καμπανάκι κινδύνου για την Ευρώπη και τη χώρα μας, αποκαλύπτοντας σοβαρές δυσλειτουργίες στις γραφειοκρατικές διαδικασίες πρόσβασης. Αυτή τη στιγμή, οι Ευρωπαίοι ασθενείς αναμένουν κατά μέσο όρο 500 ολόκληρες ημέρες από τη στιγμή που θα εγκριθεί ένα νέο φάρμακο μέχρι να καταφέρει να φτάσει στα χέρια τους, ενώ η ανισότητα μεταξύ των διαφόρων κρατών-μελών παρουσιάζει μια χαοτική απόκλιση που αγγίζει το 88%.

Η κατάσταση, αντί να βελτιώνεται, επιδεινώνεται τα τελευταία χρόνια. Το 2025, σχεδόν τα μισά από τα νέα φάρμακα (ποσοστό 49%) παρέμειναν εντελώς απρόσιτα και μη διαθέσιμα για τους ασθενείς στην Ευρώπη, σημειώνοντας άνοδο σε σύγκριση με το 46% που είχε καταγραφεί το 2019. Επιπλέον, το 17% των φαρμάκων ήταν διαθέσιμο μόνο υπό αυστηρούς περιορισμούς (έναντι μόλις 6% το 2019). Το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι το ποσοστό των καινοτόμων θεραπειών που ήταν πλήρως προσβάσιμες και αποζημιούμενες από τα δημόσια ασφαλιστικά συστήματα έκανε βουτιά στο 28%, όταν το 2019 βρισκόταν στο 42%.

Τρεις άξονες για μια βιώσιμη στρατηγική στην υγεία

Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, η μελέτη και οι εκπρόσωποι του κλάδου προτείνουν τρεις συγκεκριμένους άξονες για τη χάραξη μιας νέας, ορθολογικής πολιτικής υγείας:

• Αλλαγή φιλοσοφίας: Η φαρμακευτική καινοτομία πρέπει να αντιμετωπίζεται θεσμικά ως μακροπρόθεσμη επένδυση και όχι ως βραχυπρόθεσμο κόστος. Οι λήπτες των αποφάσεων οφείλουν να συνυπολογίζουν τη συνολική αξία που παράγεται, όπως η μείωση των νοσηλειών και η επιστροφή των υγιών πολιτών στην εργασία και την παραγωγή.
• Ταχύτητα και ισότητα στην πρόσβαση: Οι καθυστερήσεις στην έγκριση και αποζημίωση των φαρμάκων μεταφράζονται άμεσα σε απώλειες ανθρώπινων ζωών που θα μπορούσαν να είχαν σωθεί. Ο εξορθολογισμός των διαδικασιών πρέπει να αποτελέσει άμεση προτεραιότητα τόσο για την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και για την Ελλάδα.
• Θωράκιση της ανταγωνιστικότητας: Το γεωπολιτικό και κανονιστικό περιβάλλον της Ευρώπης κινδυνεύει να χάσει έδαφος διεθνώς, απομακρύνοντας τις φαρμακευτικές επενδύσεις. Η καινοτομία, η πρόσβαση των ασθενών και η οικονομική ανταγωνιστικότητα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως μια ενιαία, αλληλένδετη πολιτική ατζέντα.

Σχολιάζοντας τα δεδομένα, ο Πρόεδρος του Συνδέσμου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΣΦΕΕ), κ. Ολύμπιος Παπαδημητρίου, δήλωσε χαρακτηριστικά πως η μελέτη επιβεβαιώνει ότι οι επενδύσεις στην υγεία αποτελούν μοχλό ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής, τονίζοντας την ανάγκη η Ελλάδα να διαμορφώσει ένα περιβάλλον που θα προστατεύει την καινοτομία. Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Γενικός Διευθυντής του ΣΦΕΕ, κ. Μιχάλης Χειμώνας, υπογράμμισε ότι η υποχρηματοδότηση της υγείας και του φαρμάκου αποτελεί μια λανθασμένη πολιτική επιλογή με αρνητικές προεκτάσεις για την ευημερία. «Η Ελλάδα», κατέληξε ο κ. Χειμώνας, «πρέπει επιτέλους να πάρει τις οριστικές και στρατηγικές αποφάσεις της πάνω σε αυτό το κρίσιμο θέμα».