Τι απαντά το ΥΠΠΟ για τη Hellenic Heritage και την ιδιωτικοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς

Το Υπουργείο Πολιτισμού απαντά στις επικρίσεις για τη νέα Α.Ε., με τον διακριτικό τίτλο Hellenic Heritage, διαβεβαιώνοντας ότι δεν μεταβιβάζεται η κυριότητα των μνημείων και ότι ο δημόσιος χαρακτήρας της πολιτιστικής κληρονομιάς παραμένει κατοχυρωμένος από το Σύνταγμα.

Μία ημέρα μετά την ψήφιση του πολυνομοσχεδίου για τον πολιτισμό και την έντονη κοινοβουλευτική αντιπαράθεση που προκάλεσε η σύσταση του νέου «Οργανισμού Ανάπτυξης και Διαχείρισης Ελληνικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς Α.Ε.», με διακριτικό τίτλο Hellenic Heritage, το Υπουργείο Πολιτισμού επανέρχεται με αναλυτικό ενημερωτικό σημείωμα, απαντώντας στις αιτιάσεις περί ιδιωτικοποίησης της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Στο επίκεντρο της επιχειρηματολογίας του υπουργείου βρίσκεται η θέση ότι η νέα εταιρεία δεν αποκτά την κυριότητα μνημείων ή άλλων πολιτιστικών αγαθών, αλλά λειτουργεί ως επιχειρησιακός και εκτελεστικός βραχίονας του Οργανισμού Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ), με τον δημόσιο χαρακτήρα της πολιτιστικής κληρονομιάς «πλήρως διασφαλισμένο».

Νέο μοντέλο λειτουργίας

Σύμφωνα με το ΥΠΠΟ, η κεντρική μεταρρύθμιση του νομοσχεδίου – η ίδρυση του «Οργανισμού Ανάπτυξης και Διαχείρισης Ελληνικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς Α.Ε.» – συνιστά ένα σύγχρονο μοντέλο λειτουργίας που αξιοποιεί την τεχνολογία, ενισχύει την εξωστρέφεια του ελληνικού πολιτισμού και συμβάλλει στην καλύτερη αξιοποίηση των πολιτιστικών πόρων της χώρας.

Δηλαδή, ο νέος φορέας αναλαμβάνει τον σχεδιασμό και την υλοποίηση δράσεων προβολής, ανάπτυξης και εμπορικής αξιοποίησης της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς στην Ελλάδα και διεθνώς. Παράλληλα, θα αξιοποιεί ψηφιακά εργαλεία, σύγχρονες τεχνολογίες και τεχνητή νοημοσύνη, με στόχο την ενιαία προβολή και ανάδειξη της πολιτιστικής ταυτότητας της χώρας.

«Ο Ο.Δ.Α.Π. εξακολουθεί να διατηρεί την κυριότητα των έργων, της ακίνητης και κινητής περιουσίας του, καθώς και την ευθύνη για τα έσοδα από εισιτήρια, πωλητήρια, αναψυκτήρια και τις λοιπές δραστηριότητες. Η νέα εταιρεία δεν αποκτά κυριότητα επί των πολιτιστικών αγαθών ή της δημόσιας περιουσίας, αλλά αναλαμβάνει συγκεκριμένες επιχειρησιακές και εμπορικές αρμοδιότητες που της ανατίθενται από τον Ο.Δ.Α.Π., με στόχο την αποτελεσματικότερη διαχείριση, προβολή και αξιοποίησή τους. Η πολιτιστική κληρονομιά εξακολουθεί να αποτελεί δημόσιο αγαθό και να προστατεύεται από το ισχύον θεσμικό πλαίσιο του Ελληνικού Δημοσίου.»

Ενάλια πολιτιστική κληρονομιά

Στο ίδιο πλαίσιο, ιδρύεται νέος δημόσιος φορέας για τη διαχείριση και ανάδειξη της ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας. Ο φορέας αυτός θα έχει την ευθύνη για τον συντονισμό και τη λειτουργία επισκέψιμων υποθαλάσσιων αρχαιολογικών χώρων, όπως σημαντικά ναυάγια και άλλα μνημεία του ελληνικού βυθού, με στόχο την προστασία τους και τη βιώσιμη αξιοποίησή τους, με σεβασμό στον δημόσιο χαρακτήρα της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Οργανωμένοι αρχαιολογικοί χώροι και Μνημεία UNESCO

Για πρώτη φορά θεσμοθετούνται σχέδια διαχείρισης για οργανωμένους αρχαιολογικούς χώρους και Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, εισάγεται η έννοια του αρχαιολογικού πάρκου, ενώ ιδρύονται η Εθνική Φωτοθήκη και το Ιστορικό Αρχείο Αρχαιοτήτων και Αναστηλώσεων, ενισχύοντας τη διαφύλαξη και την τεκμηρίωση του πολιτιστικού αποθέματος της χώρας.

«Δεν ξεπουλάμε τα μνημεία»

Στην Ολομέλεια της Βουλής, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη υπερασπίστηκε τις βασικές διατάξεις του νομοσχεδίου και απέρριψε τις επικρίσεις της αντιπολίτευσης περί ιδιωτικοποίησης της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε: «Η πολιτιστική μας κληρονομιά προστατεύεται αποκλειστικά και μόνο με κανόνες δικαίου. Οργανώνεται και αναπτύσσεται και με τα έσοδα που επιστρέφουν, μέσω του ΟΔΑΠ, στο Υπουργείο Πολιτισμού, ώστε να πραγματώσουν τους σκοπούς και την αποστολή του Υπουργείου. Ακούω όλες αυτές τις μέρες ότι “η ανώνυμη εταιρεία θα πάρει τα μνημεία”, ότι η κυριότητα περνά μέσω της ανώνυμης εταιρείας σε ιδιώτες και ότι, στην πράξη, ξεπουλάμε τα μνημεία. Το πρώτο και αδιαπραγμάτευτο: δεν υπάρχει ξεπούλημα όταν δεν υπάρχει μεταβίβαση κυριότητας. Το σχέδιο νόμου συστήνει ανώνυμη εταιρεία ως επιχειρησιακό και εκτελεστικό βραχίονα του ΟΔΑΠ, όχι ως φορέα μεταβίβασης κυριότητας μνημείων».

Η Υπουργός υπογράμμισε ότι το νομοσχέδιο δεν αφορά στο καθεστώς προστασίας των μνημείων, το οποίο παραμένει απολύτως κατοχυρωμένο από το Σύνταγμα. Συνεπώς, το καθεστώς προστασίας των μνημείων δεν μεταβάλλεται, καθώς εξακολουθεί να κατοχυρώνεται από το άρθρο 24 του Συντάγματος και τον αρχαιολογικό νόμο, το ν. 4858/2021 «Περί Προστασίας των Αρχαιοτήτων και εν γένει της Πολιτιστικής Κληρονομιάς». «Διαχείριση δεν σημαίνει κυριότητα. Και αφού η εταιρεία δεν έχει την κυριότητα, δεν μπορεί να προβεί σε εκποίηση. Διαχείριση σημαίνει συμβάσεις, λειτουργίες, υπηρεσίες στο όνομα και για λογαριασμό του ΟΔΑΠ, εμπορική οργάνωση, ψηφιακά συστήματα, παραγωγή προϊόντων και εξυπηρέτηση επισκεπτών, πάντα εντός των ίδιων αυστηρών θεσμικών πλαισίων που διέπουν σήμερα τόσο τον ΟΔΑΠ όσο και το Υπουργείο Πολιτισμού», είπε η υπουργός.

Η έλλειψη πόρων και οι δυσλειτουργίες

Απαντώντας στις αιτιάσεις περί «ξεπουλήματος» της πολιτιστικής κληρονομιάς, μέσω της Hellenic Heritage, η υπουργός υποστήριξε ότι πραγματικός κίνδυνος για τα μνημεία αποτελεί η έλλειψη πόρων και οι δυσλειτουργίες στη διαχείρισή τους. Όπως είπε, η εγκατάλειψη, η φθορά, τα κλειστά πωλητήρια και οι ανεπαρκείς υπηρεσίες προς τους επισκέπτες υπονομεύουν περισσότερο την προστασία των μνημείων από τις θεσμικές αλλαγές που εισάγει το νομοσχέδιο.

«Είναι εύκολο να φωνάζεις “ο Παρθενώνας στο σφυρί”. Είναι πολύ δυσκολότερο να παραδεχτείς ότι ο πολιτισμός χρειάζεται πόρους. Ότι η πολιτιστική κληρονομιά πρέπει να συντηρείται σωστά και με επαρκή χρηματοδότηση. Όταν δεν υπάρχουν πόροι και επικρατεί δυσλειτουργία, τότε αυτό είναι το πραγματικό ξεπούλημα των μνημείων. Η εγκατάλειψη είναι ξεπούλημα. Η φθορά είναι ξεπούλημα. Ξεπούλημα είναι να χάνονται έσοδα λόγω δυσλειτουργίας των δομών. Ξεπούλημα είναι να αφήνεις κλειστά πωλητήρια και αναψυκτήρια. Ξεπούλημα είναι να μην παρέχεις ούτε τις στοιχειώδεις υπηρεσίες στους επισκέπτες», τόνισε η Λίνα Μενδώνη.

«Greece on Screen 2026-2030»

Επιπλέον, το νομοσχέδιο προβλέπει την εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Δράσης «GREECE ON SCREEN 2026–2030» για την ανάπτυξη του οπτικοακουστικού τομέα. Με τη δημιουργία σταθερού πλαισίου χρηματοδότησης επιδιώκεται η ενίσχυση του κινηματογράφου, των οπτικοακουστικών παραγωγών, των επενδύσεων και της απασχόλησης στον δημιουργικό κλάδο.

Πνευματικά δικαιώματα

Το νομοσχέδιο περιλαμβάνει ακόμα ρυθμίσεις για την αποτελεσματικότερη διαχείριση και διανομή αδιάθετων ποσών πνευματικών δικαιωμάτων, καθώς και για την ενίσχυση της λειτουργίας των οργανισμών συλλογικής διαχείρισης, με στόχο τη μεγαλύτερη προστασία των δημιουργών και τη διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας του συστήματος πνευματικής ιδιοκτησίας.

Συνολικά, «σύμφωνα με τη ανακοίνωση του Υπουργείου Πολιτισμού, το νέο πλαίσιο αποτελεί μια στρατηγική επιλογή για τον εκσυγχρονισμό της πολιτιστικής πολιτικής της χώρας, συνδυάζοντας την αποτελεσματικότερη διαχείριση και προβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς με τη διατήρηση του δημόσιου χαρακτήρα της. Στόχος είναι η προστασία των πολιτιστικών αγαθών, η ενίσχυση της διεθνούς παρουσίας της Ελλάδας και η ανάδειξη του πολιτισμού ως σημαντικού αναπτυξιακού πλεονεκτήματος».