Πριν να είναι αργά: Γιατί η έγκαιρη ενημέρωση για τη γονιμότητα μπορεί να αλλάξει το σχέδιο μιας ζωής
Οι περισσότερες γυναίκες γνωρίζουν πότε πρέπει να κάνουν τεστ Παπανικολάου ή μαστογραφία. Πόσες όμως γνωρίζουν πόσο «χρόνο» έχει η γονιμότητά τους; Η ερώτηση βρέθηκε στο επίκεντρο του Διεθνούς Συνεδρίου για την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή στο ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», όπου η έγκαιρη και έγκυρη ενημέρωση της γυναίκας ανέβηκε στην κορυφή της ατζέντας, πριν ακόμη από τη συζήτηση για τα όρια που βάζει ο νόμος.
Ένας διάλογος στο ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος»
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιοηθικής 2026, στις 23 και 24 Οκτωβρίου πραγματοποιήθηκε το Διεθνές Συνέδριο «Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή: Επιστημονικά ζητήματα και Βιοηθικές προκλήσεις», σε υβριδική μορφή. Συμμετείχαν πανεπιστημιακοί, γιατροί, νομικοί, εκπρόσωποι της πολιτείας και της κοινωνίας των πολιτών. Τη διοργάνωση ανέλαβαν το Ελληνικό Κλιμάκιο του International Chair in Bioethics του ΕΚΠΑ και η Ελληνική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Ιατρικής, με επιστημονική και οργανωτική ευθύνη του Καθηγητή Ευάγγελου Πρωτοπαπαδάκη. Στο πρόγραμμα βρέθηκαν η κρυοσυντήρηση, η δωρεά γαμετών, η παρένθετη μητρότητα, η ογκογονιμότητα, ο προεμφυτευτικός γενετικός έλεγχος, η τεχνητή νοημοσύνη και η γονιδιακή επεξεργασία.
Η γνώση ως πρώτο βήμα: η τοποθέτηση του Κωνσταντίνου Πάντου
Ο γυναικολόγος και Γενικός Γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής, κ. Κωνσταντίνος Πάντος, υποστηρίζει ότι η φροντίδα ξεκινά πολύ πριν από την αναζήτηση θεραπείας: με την έγκαιρη και έγκυρη ενημέρωση της γυναίκας για τη γονιμότητά της. Σε αυτό το πλαίσιο τάσσεται υπέρ της εξέτασης της ΑΜΥ (αντι-μυλλέρειου ορμόνης). Πρόκειται για μια απλή αιματολογική εξέταση που βοηθά να εκτιμηθεί το ωοθηκικό απόθεμα, δηλαδή πόσα ωάρια διαθέτει περίπου μια γυναίκα. Δεν προβλέπει από μόνη της την εγκυμοσύνη, αλλά δίνει μια χρήσιμη εικόνα, ώστε η γυναίκα να σχεδιάσει με επίγνωση τις επιλογές της, όπως το πότε θα επιδιώξει εγκυμοσύνη ή αν θα εξετάσει τη διατήρηση της γονιμότητας. Όσο πιο νωρίς αποκτηθεί η πληροφορία, τόσο περισσότερα περιθώρια αφήνει.
Ο κ. Πάντος τόνισε επίσης ότι, ενώ πρέπει να τηρούνται οι αρχές που διέπουν την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, κάθε περίπτωση ίσως χρειάζεται να εξετάζεται και εξατομικευμένα: «Πίσω από κάθε αίτημα υπάρχουν άνθρωποι με τη δική τους ιστορία, τις δικές τους δυσκολίες και ιδιαίτερες συνθήκες ζωής. Ένα δίκαιο πλαίσιο οφείλει να συνδυάζει την επιστημονική ασφάλεια με σεβασμό στην ανθρώπινη διάσταση».
Το ηλικιακό όριο: όταν ο νόμος συναντά την προσωπική ιστορία
Η συζήτηση πέρασε στο ηλικιακό όριο για τις γυναίκες, ένα από τα πιο φορτισμένα θέματα του συνεδρίου. Εκεί μίλησε η δικηγόρος Ειρήνη Αψοκάρδου, με βάση και την προσωπική της εμπειρία. Όπως είπε, προχώρησε σε εμβρυομεταφορά έναν μήνα πριν συμπληρώσει το προβλεπόμενο όριο και απέκτησε το παιδί της. Σήμερα επιθυμεί να αποκτήσει και δεύτερο, μεταξύ άλλων και προς όφελος του πρώτου, καθώς διαθέτει κρυοσυντηρημένα έμβρυα. Δηλώνει ότι θα εξαντλήσει κάθε νόμιμο μέσο και σημείωσε ότι «το ηλικιακό όριο φαίνεται να μην είναι απόλυτο, σύμφωνα με ορισμένες δικαστικές αποφάσεις, και ο νόμος επιδέχεται και άλλη ερμηνεία». Η μαρτυρία παρουσιάστηκε ως αφορμή για ευρύτερο επιστημονικό και νομικό προβληματισμό, χωρίς να προδικάζεται η έκβαση οποιασδήποτε δικαστικής διαδικασίας.
Ο Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Δημοσιολόγων, Καθηγητής Βασίλειος Τζέμος, ανέφερε ότι το όριο ενδέχεται, υπό προϋποθέσεις και ανάλογα με την εφαρμογή του, να εγείρει ζήτημα δυσανάλογου περιορισμού της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας, που κατοχυρώνεται στο άρθρο 5 παράγραφος 1 του Συντάγματος. Επισημάνθηκε ακόμη ότι για τις γυναίκες υπάρχει συγκεκριμένο όριο, ενώ για τους άνδρες δεν υπάρχει αντίστοιχο απόλυτο. Οι συμμετέχοντες συμφώνησαν ότι το θέμα απαιτεί προσεκτική στάθμιση, με βάση την ασφάλεια της γυναίκας και του παιδιού, τα επιστημονικά δεδομένα, την ισότητα και την αναλογικότητα.
Το δημογραφικό ως ευρύτερο πλαίσιο
Στις εργασίες συμμετείχε και η Υφυπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, κυρία Έλενα Ράπτη. Όπως επισημάνθηκε, η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή βοηθά όσους αντιμετωπίζουν προβλήματα γονιμότητας, αλλά δεν αποτελεί από μόνη της απάντηση στο δημογραφικό, που απαιτεί πολιτικές για την οικογένεια, την εργασία, τη στέγαση, την υγεία και την κοινωνική προστασία.
Η Διακήρυξη της Μεσογείου: ένας κοινός προσανατολισμός
Το συνέδριο έκλεισε με την ανακοίνωση της «Διακήρυξης της Μεσογείου για τη Βιοηθική της Εξέλιξης και της Ζωής», από τον Καθηγητή Ευάγγελο Πρωτοπαπαδάκη και τον κ. Κωνσταντίνο Πάντο. Το κείμενο των δώδεκα σημείων θέτει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια ως βασική αρχή κάθε τεχνολογικής και ιατρικής προόδου, αναγνωρίζει την υπογονιμότητα ως ζήτημα υγείας και ισότητας και υπογραμμίζει ότι η πρόσβαση, η ποιότητα της περίθαλψης και η πλήρης ενημέρωση είναι ζητήματα κοινωνικής δικαιοσύνης. Η Ελληνική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Ιατρικής τονίζει ότι η πρόοδος πρέπει να συνοδεύεται από επιστημονική υπευθυνότητα, διαφάνεια, θεσμική εποπτεία και σεβασμό στα θεμελιώδη δικαιώματα. Το συνέδριο παρακολούθησαν και 300 μαθητές λυκείων της Αττικής, φοιτητές και διαδικτυακό κοινό.
