Πώς ξεκινά η εποχή των αναπνευστικών ιών στην Ελλάδα

Κάθε χρόνο, κάπου ανάμεσα στο τέλος του καλοκαιριού και τα πρώτα κρύα, οι γιατροί κάνουν την ίδια ερώτηση: ποιος ιός θα βγει πρώτος στο προσκήνιο;

Οι ενδείξεις της εβδομάδας 42/2026 (12–18 Οκτωβρίου) από την επιτήρηση του ΕΟΔΥ δίνουν μια πρώτη, προσεκτική απάντηση. Ο κορονοϊός κερδίζει έδαφος, η γρίπη κινείται χαμηλά αλλά φέρνει περισσότερες εισαγωγές σε νοσοκομεία, και ο RSV δεν έχει εμφανιστεί ακόμη. Τίποτα δεν προοιωνίζεται κρίση, όμως τα στοιχεία δείχνουν καθαρά προς ποια κατεύθυνση κινούμαστε.

Τι βλέπουν οι επιδημιολόγοι αυτή την εβδομάδα

Οι τρεις βασικοί δείκτες της επιτήρησης, η γριπώδης συνδρομή, η σοβαρή οξεία λοίμωξη του αναπνευστικού και ο COVID-19, κατέγραψαν μικρές αυξήσεις. Τα επίπεδα παραμένουν χαμηλά έως μέτρια και η εικόνα χαρακτηρίζεται ελεγχόμενη. Ο λόγος που αξίζει να τα παρακολουθούμε είναι η τάση: όταν πολλοί δείκτες κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση, ακόμη και με μικρά βήματα, συνήθως σηματοδοτούν την έναρξη της εποχικής δραστηριότητας.

Οι ειδικοί διακρίνουν δύο μεγέθη. Η γριπώδης συνδρομή (ILI) μετρά τους ασθενείς με πυρετό και αναπνευστικά συμπτώματα ανά 1.000 επισκέψεις σε γιατρούς και έδειξε ήπια άνοδο. Η σοβαρή οξεία λοίμωξη αναπνευστικού (SARI) αφορά όσους χρειάστηκαν νοσηλεία και κινείται σε χαμηλά επίπεδα, με ελαφρά αύξηση τη συγκεκριμένη εβδομάδα. Και τα δύο λειτουργούν σαν βαρόμετρα, γιατί δείχνουν πόση πίεση δέχεται η υγειονομική περίθαλψη, ανεξάρτητα από το ποιος ιός την προκαλεί.

COVID-19: η θετικότητα ανεβαίνει, οι βαριές εκβάσεις όχι ακόμη

Ο SARS-CoV-2 δείχνει τα πιο εμφανή σημάδια ενίσχυσης. Η θετικότητα στα διαγνωστικά τεστ έχει ανοδική τάση και οι νέες εισαγωγές ανέβηκαν στις 114, από 95 την προηγούμενη εβδομάδα. Η ευχάριστη πλευρά είναι ότι δεν καταγράφηκαν νέες διασωληνώσεις ούτε θάνατοι, ενώ το ιικό φορτίο στα αστικά λύματα κινείται σε μέτρια επίπεδα. Τα λύματα είναι ένας «ειλικρινής» δείκτης: δείχνουν πόσος ιός κυκλοφορεί στην κοινότητα ακόμη και όταν οι άνθρωποι δεν κάνουν τεστ. Από την αρχή του 2025 έχουν καταγραφεί συνολικά 94 θάνατοι σε σοβαρά περιστατικά, μια υπενθύμιση ότι ο κίνδυνος για τους ευάλωτους δεν έχει εξαφανιστεί.

Η εικόνα ταιριάζει με την ευρωπαϊκή. Ο ECDC είχε ήδη αναφέρει τον Αύγουστο ότι η δραστηριότητα του SARS-CoV-2 αυξανόταν ελαφρά στην Ευρώπη, με τον ιό να κυκλοφορεί σε χαμηλά επίπεδα και χωρίς σημαντική επίπτωση σε νοσηλείες, ΜΕΘ και θανάτους. Παράλληλα, το ευρωπαϊκό κέντρο παρακολουθεί συνεχώς τις παραλλαγές του ιού. Στη λίστα επιτήρησης του Απριλίου περιλαμβάνονταν, μεταξύ άλλων, οι BA.2.86, BA.3.2, XFG και NB.1.8.1. 

Γρίπη: λιγότερη θετικότητα, περισσότερη προσοχή στα νοσοκομεία

Στη γρίπη χρειάζεται να διαβάσουμε τα στοιχεία με νηφαλιότητα, γιατί δείχνουν διαφορετικά πράγματα ανάλογα με το πού κοιτάμε. Στην κοινότητα, η θετικότητα του δικτύου Sentinel έπεσε κάτω από το 10%, κάτι που δείχνει υποχώρηση της εποχικής δραστηριότητας. Στη δευτεροβάθμια φροντίδα η θετικότητα παραμένει χαμηλή. Την ίδια ώρα όμως, οι νέες εισαγωγές αυξήθηκαν σε 52, από 27 την προηγούμενη εβδομάδα, και προστέθηκαν 2 νέα σοβαρά κρούσματα με νοσηλεία σε ΜΕΘ. Δεν καταγράφηκε νέος θάνατος.

Σε βάθος χρόνου, οι αριθμοί είναι αυστηροί. Από την εβδομάδα 40 έως την 42 του 2026 έχουν δηλωθεί 6 σοβαρά περιστατικά και 1 θάνατος, ενώ από το 2025 μέχρι σήμερα οι θάνατοι από εργαστηριακά επιβεβαιωμένη γρίπη ανέρχονται σε 171. Ως σημείο αναφοράς, για την περίοδο από την 40ή εβδομάδα του 2025 έως την 34η του 2026 164 άνθρωποι νοσηλεύτηκαν σε ΜΕΘ με γρίπη, με διάμεση ηλικία 69 ετών. Συνεπώς, η νόσος δεν πλήττει μόνο τους πολύ ηλικιωμένους, και δεν είναι ποτέ «ένα απλό κρυολόγημα» για τους ανθρώπους με υποκείμενα νοσήματα. 

Ποιο στέλεχος γρίπης κυκλοφορεί

Το εργαστηριακό κομμάτι της επιτήρησης προσφέρει μια πρώτη ματιά στον ιό που κυκλοφορεί. Από 247 δείγματα, τα 14 βγήκαν θετικά για γρίπη, δηλαδή λίγο κάτω από το 6%, και όλα ανήκαν στον τύπο Α. Η υποτυποποίηση σε 12 στελέχη έδειξε ότι τα 11 (92%) ήταν A(H1)pdm09, ο απόγονος του ιού της πανδημίας του 2009, και το 1 (8%) A(H3). Επειδή το δείγμα είναι μικρό, οι ειδικοί θα περιμένουν περισσότερα δεδομένα πριν βγάλουν συμπεράσματα για το ποιο στέλεχος θα κυριαρχήσει και πόσο καλά ταιριάζει με το εμβόλιο.

RSV: ο ιός που αργεί να έρθει

Ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός παραμένει πολύ χαμηλά, τόσο στην κοινότητα όσο και στα νοσοκομεία, και την εβδομάδα 42 δεν βρέθηκε κανένα θετικό δείγμα. Ο RSV είναι υπεύθυνος για βρογχιολίτιδες στα βρέφη και σοβαρές λοιμώξεις σε ηλικιωμένους, και τυπικά εμφανίζεται αργότερα στη σεζόν. Η σημερινή απουσία του είναι καλά νέα, αλλά δεν αποκλείει ότι θα δούμε αύξηση τις επόμενες εβδομάδες.

Γιατί ο εμβολιασμός είναι το πιο σημαντικό «όπλο»

Οι ειδικοί επαναλαμβάνουν κάθε φθινόπωρο το ίδιο μήνυμα, και τα φετινά στοιχεία το δικαιώνουν. Το Υπουργείο Υγείας έχει εκδώσει εγκύκλιο με τις οδηγίες για τον αντιγριπικό εμβολιασμό 2026–2027, και ο εμβολιασμός διατίθεται δωρεάν και χωρίς ιατρική συνταγή. Επιπλέον, η γρίπη και ο COVID-19 αναμένεται να κυκλοφορήσουν μαζί και φέτος. 

Η ωφέλεια είναι μετρήσιμη. Σύμφωνα με μοντελοποίηση του ECDC, μια φθινοπωρινή εκστρατεία εμβολιασμού κατά του COVID-19 με υψηλή συμμετοχή στις ηλικίες άνω των 60 θα μπορούσε να αποτρέψει περίπου 21–32% των νοσηλειών που σχετίζονται με τον ιό στην ΕΕ/ΕΟΧ. Πρώτοι στη σειρά είναι οι ηλικιωμένοι, οι άνθρωποι με χρόνια νοσήματα ή ανοσοκαταστολή, οι έγκυες και όσοι ζουν ή εργάζονται σε δομές φροντίδας. Ο Οκτώβριος και ο Νοέμβριος θεωρούνται κατάλληλο παράθυρο, ώστε η προστασία να έχει αναπτυχθεί πριν από την κορύφωση της γρίπης. 

Μικρές συνήθειες με μεγάλη διαφορά

Τα καθημερινά μέτρα δεν άλλαξαν, γιατί λειτουργούν και για τους τρεις ιούς. Το σχολαστικό πλύσιμο των χεριών, ο τακτικός αερισμός των κλειστών χώρων και η μάσκα σε πολυσύχναστους χώρους ή κοντά σε ευάλωτους ανθρώπους μειώνουν τις πιθανότητες μετάδοσης. Αν έχουμε πυρετό και συμπτώματα, καλό είναι να μένουμε σπίτι. Αν εμφανιστεί δύσπνοια, επίμονος υψηλός πυρετός ή επιδείνωση, η επικοινωνία με γιατρό δεν πρέπει να καθυστερήσει.

Τα επόμενα βήματα της σεζόν

Η εβδομάδα 42 μοιάζει με τη στιγμή που ο χειμερινός «ήχος» των αναπνευστικών ιών δοκιμάζει τα πρώτα του όργανα. Ο κορονοϊός ανεβαίνει σταθερά, η γρίπη αλλάζει διάθεση ανάμεσα στην κοινότητα και στα νοσοκομεία, ο RSV σιωπά. Το πόσο έντονος θα γίνει ο χειμώνας θα κριθεί από τον καιρό, από τις συνήθειές μας και, κυρίως, από τον αριθμό όσων θα εμβολιαστούν εγκαίρως. Οι επόμενες εβδομαδιαίες εκθέσεις του ΕΟΔΥ θα δείξουν αν πρόκειται για μια ομαλή εποχική άνοδο ή για κάτι πιο απαιτητικό.