Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας: όταν η φωνή όσων το βιώνουν γίνεται αφετηρία αλλαγής
Κάθε 10 Οκτωβρίου, από το 1992, η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας υπενθυμίζει ότι η ψυχική ευεξία είναι κομμάτι της υγείας και όχι πολυτέλεια. Η φετινή διοργάνωση ζητά κάτι πιο απαιτητικό από την ευαισθητοποίηση: να ακουστούν και να μετρήσουν οι άνθρωποι που ζουν με ψυχικές δυσκολίες.
Ένα θέμα που αλλάζει το κέντρο βάρους
Η Παγκόσμια Ομοσπονδία Ψυχικής Υγείας (WFMH), που ίδρυσε την Ημέρα και ορίζει κάθε χρόνο το θέμα της, επέλεξε για το 2026 το σύνθημα «Lived Experiences Heard: Real Voices, Real Change», δηλαδή «Ακούγοντας τα βιώματα: αληθινές φωνές, πραγματική αλλαγή». Η καμπάνια, που στηρίζεται και από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), καλεί τα άτομα με βιωματική εμπειρία ψυχικής διαταραχής να συμμετέχουν ουσιαστικά στις αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή τους. Η Ομοσπονδία προσκαλεί επίσης τους φορείς να στηρίξουν την πρωτοβουλία του ΠΟΥ για την αποϊδρυματοποίηση. Το μήνυμα είναι ότι οι πολιτικές και οι υπηρεσίες σχεδιάζονται καλύτερα όταν τις διαμορφώνουν και όσοι τις χρειάζονται.
Τα στοιχεία πίσω από τη συζήτηση
Οι αριθμοί εξηγούν γιατί η συζήτηση είναι επείγουσα. Σύμφωνα με την έκθεση «World mental health today» του ΠΟΥ, που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 2025, περισσότεροι από ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι ζουν με κάποια ψυχική διαταραχή, δηλαδή σχεδόν ένας στους επτά. Οι αγχώδεις και οι καταθλιπτικές διαταραχές είναι οι συχνότερες, ενώ η έκθεση τις κατατάσσει στη δεύτερη κύρια αιτία μακροχρόνιας αναπηρίας. Οι γυναίκες επηρεάζονται συνολικά σε μεγαλύτερο βαθμό από τους άνδρες.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στη συχνότητα. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, οι περισσότεροι από αυτούς τους ανθρώπους δεν λαμβάνουν επαρκή φροντίδα. Στις χώρες χαμηλού εισοδήματος λιγότερο από το 10% όσων έχουν ανάγκη λαμβάνει υποστήριξη, ενώ στις χώρες υψηλού εισοδήματος το ποσοστό ξεπερνά το 50%. Η διάμεση κρατική δαπάνη για την ψυχική υγεία φτάνει μόλις το 2% των συνολικών προϋπολογισμών υγείας.
Το χάσμα ανάμεσα στην ανάγκη και τη φροντίδα
Πίσω από τα ποσοστά υπάρχουν ελλείψεις σε προσωπικό, υποδομές και χρηματοδότηση, αλλά και μια πιο ύπουλη αιτία, το στίγμα. Στην Ελλάδα, επιστημονικοί και κοινωνικοί φορείς επαναλαμβάνουν ότι οι προκαταλήψεις γύρω από την ψυχική νόσο οδηγούν σε αποκλεισμό και περιθωριοποίηση. Πολλοί άνθρωποι καθυστερούν να ζητήσουν βοήθεια επειδή φοβούνται την κρίση του περιβάλλοντός τους. Γι’ αυτό οι εκδηλώσεις αυτής της εβδομάδας, από την Αττική ως την Κορινθία, δίνουν έμφαση στα παιδιά και τους νέους και στο μήνυμα ότι το να ζητήσεις βοήθεια δεν είναι αδυναμία.
Οι νέοι είναι μια ομάδα που ανησυχεί ιδιαίτερα. Η έκθεση του ΠΟΥ δείχνει ότι οι αγχώδεις και οι καταθλιπτικές διαταραχές έχουν αυξηθεί στις ηλικίες 15 έως 29 ετών. Περίπου το 14% των εφήβων παγκοσμίως ζει με κάποια ψυχική διαταραχή.
Από την ευαισθητοποίηση στη συμμετοχή
Η έμφαση στη βιωματική εμπειρία συνδέεται με την αρχή «τίποτα για εμάς χωρίς εμάς», που κυριαρχεί στα μηνύματα της φετινής καμπάνιας. Στην πράξη σημαίνει ότι οι άνθρωποι με εμπειρία ψυχικής δυσκολίας συμμετέχουν στον σχεδιασμό υπηρεσιών και πολιτικών, στην εκπαίδευση των επαγγελματιών και στη διαμόρφωση της δημόσιας συζήτησης. Η αποϊδρυματοποίηση, για παράδειγμα, δεν ολοκληρώνεται με το κλείσιμο δομών. Χρειάζεται υπηρεσίες στην κοινότητα που να σέβονται την αξιοπρέπεια και την αυτονομία των ανθρώπων.
Τι μπορούμε να κάνουμε
Η αλλαγή ξεκινά και από την καθημερινότητα. Μπορούμε να ακούμε χωρίς να κρίνουμε, να μιλάμε ανοιχτά για τις δυσκολίες μας και να αντιμετωπίζουμε την αναζήτηση βοήθειας ως φυσιολογικό βήμα, όπως θα κάναμε με κάθε άλλο πρόβλημα υγείας. Όποιος αισθάνεται ότι δυσκολεύεται μπορεί να απευθυνθεί σε επαγγελματία ψυχικής υγείας ή στον προσωπικό του γιατρό. Η Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018 και η Γραμμή 10306 λειτουργούν για όσους χρειάζονται άμεση στήριξη.
Η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας δεν αρκεί να μείνει μια επέτειος. Αν η φετινή πρόσκληση για πραγματική αλλαγή έχει αποτέλεσμα, θα φανεί στο πόσο θα ακούγονται οι άνθρωποι που ζουν με την ψυχική δυσκολία, και όχι μόνο όσοι μιλούν γι’ αυτούς.
