Ένα “ΟΧΙ” που κρατά 86 χρόνια: Τι γιορτάζουμε πραγματικά στις 28 Οκτωβρίου
Ξημερώματα -2:45πμ- της 28ης Οκτωβρίου 1940, στην Κηφισιά, ο Ιταλός πρέσβης Εμανουέλε Γκράτσι έφτασε στο σπίτι του Ιωάννη Μεταξά, συνοδευόμενος από τον στρατιωτικό ακόλουθο και τον διερμηνέα της πρεσβείας. Το τελεσίγραφο που κρατούσε ζητούσε ελεύθερη διέλευση των ιταλικών στρατευμάτων στον ελληνικό χώρο από τις 6 το πρωί της ίδιας ημέρας. Ο ίδιος ο Γκράτσι θυμόταν αργότερα ότι, καθώς ο πρωθυπουργός διάβαζε το κείμενο, τα μάτια του βούρκωναν. Η απάντηση, σύμφωνα με την παράδοση, δόθηκε στα γαλλικά και ήταν σύντομη: «Alors, c’est la guerre» («Λοιπόν, έχουμε πόλεμο»). Λίγες ώρες αργότερα, η Ελλάδα βρισκόταν σε πόλεμο.
Ένας πόλεμος που είχε ήδη αρχίσει
Το τελεσίγραφο ήταν στην πράξη προσχηματικό. Η Ιταλία κλιμάκωνε τις απειλές της από το καλοκαίρι, με αποκορύφωμα τον τορπιλισμό του καταδρομικού του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού «Έλλη», στις 15 Αυγούστου 1940, ενώ ισχυρές δυνάμεις συγκεντρώνονταν στην Αλβανία. Οι πρώτες επιθέσεις στα ελληνοαλβανικά σύνορα ξεκίνησαν στις 5:30 το πρωί, πριν καν λήξει η προθεσμία.
Η μοναδική επέτειος εισόδου στον πόλεμο
Η ημερομηνία έχει ιδιαιτερότητα: η Ελλάδα γιορτάζει την είσοδό της στον πόλεμο, ενώ οι περισσότερες χώρες γιορτάζουν τη λήξη του. Η επέτειος γιορτάστηκε επίσημα για πρώτη φορά στις 28 Οκτωβρίου 1944, με παρέλαση. Δεν τιμάται μια νίκη που ήρθε εύκολα. Τιμάται μια απόφαση που πάρθηκε χωρίς εγγυήσεις.
Το "ΟΧΙ" ενός ολόκληρου λαού
Το «ΟΧΙ» δεν ανήκε μόνο σε έναν άνθρωπο. Οι πολίτες βγήκαν στους δρόμους της Αθήνας και των άλλων πόλεων, οι άνδρες κατέβηκαν στα στρατολογικά γραφεία και οι γυναίκες ανέβηκαν στα βουνά της Ηπείρου κουβαλώντας πολεμοφόδια στους στρατιώτες.
Η πιο κρίσιμη αναμέτρηση των πρώτων ημερών δόθηκε στα βουνά της Πίνδου. Η ιταλική επίθεση εκδηλώθηκε στις 5 το πρωί της 28ης Οκτωβρίου και στόχευε να περάσει μέσα από τις ορεινές διαβάσεις προς το Μέτσοβο, αποκόπτοντας τη διαφυγή των ελληνικών τμημάτων της Ηπείρου προς τα ανατολικά. Αν το σχέδιο πετύχαινε, οι Ιταλοί θα έκοβαν την Ελλάδα στα δύο, και απέναντι στις ελληνικές δυνάμεις βρισκόταν η πάνοπλη μεραρχία αλπινιστών «Τζούλια».
Ο στρατός απώθησε τους Ιταλούς πέρα από τα σύνορα και μέσα στον Νοέμβριο πέρασε στην αντεπίθεση, με την απελευθέρωση της Κορυτσάς στις 22 του μήνα. Για μια Ευρώπη που μέχρι τότε μετρούσε μόνο ήττες, η ελληνική αντίσταση ήταν ένα σπάνιο σημάδι ελπίδας.
Το τίμημα ήταν βαρύ. Η γερμανική εισβολή τον Απρίλιο του 1941 έφερε την Κατοχή, την πείνα και την Αντίσταση. Δεν είναι τυχαίο ότι σε μήνυμά του για μια πρόσφατη επέτειο ο Αρχιεπίσκοπος Αυστραλίας υπενθύμιζε πως ο λαός γνώριζε εξαρχής ότι το τίμημα του «ΟΧΙ» θα ήταν βαρύ.
Ο πολιτικός Ιωάννης Μεταξάς
Ο Ιωάννης Μεταξάς ήταν αξιωματικός του στρατού και πολιτικός, και βρέθηκε στην κορυφή της εξουσίας από τον Απρίλιο του 1936 έως τον θάνατό του τον Ιανουάριο του 1941. Στις 4 Αυγούστου 1936, ενώ ήταν ο νόμιμος πρωθυπουργός της χώρας, επέβαλε δικτατορικό καθεστώς με την υποστήριξη του παλατιού, αναστέλλοντας τη λειτουργία της Βουλής και περιορίζοντας τις πολιτικές ελευθερίες, ενώ, όπως σημειώνουν οι ιστορικοί, το καθεστώς της 4ης Αυγούστου δεν απέκτησε ποτέ ισχυρή κοινωνική στήριξη. Πέθανε τρεις μήνες πριν από την κατάληψη της χώρας από τους Γερμανούς, και η συλλογική μνήμη τον συνδέει κυρίως με το «ΟΧΙ» του 1940, παρά τον αυταρχικό χαρακτήρα της διακυβέρνησής του.
Μια μνήμη που έχει διεύθυνση
Η μνήμη της επετείου του "ΟΧΙ" έχει και σημείο αναφοράς. Στην πρόσοψη του αρχοντικού στην Κηφισιά, μια μαρμάρινη πλάκα θυμίζει ότι εκεί ο Ιωάννης Μεταξάς είπε το ιστορικό «ΟΧΙ». Το σπίτι ανοίγει πλέον για το κοινό, ώστε οι επισκέπτες να σταθούν στον χώρο όπου γράφτηκε η ιστορία εκείνης της νύχτας.
Σήμερα, 86 χρόνια μετά, οι παρελάσεις, οι σημαίες και τα σχολικά ποιήματα κινδυνεύουν να γίνουν τελετουργικό. Η επέτειος, όμως, ρωτά κάτι πιο απλό: τι είμαστε διατεθειμένοι να υπερασπιστούμε όταν η επιλογή δεν είναι βολική; Αυτό είναι το "ΟΧΙ"που αξίζει να θυμόμαστε.
Ρούλα Σκουρογιάννη
